Katalog Podlachien

Województwo Podlaskie położone jest w północno-wschodniej części Polski. Sąsiaduje z trzema województwami: warmińsko-mazurskim, mazowieckim  i na krótkim odcinku z lubelskim. Na północnym-wschodzie graniczy z Litwą, a na wschodzie z Białorusią. Podlaskie stanowi wewnętrzną (z Litwą) i zewnętrzną (z Białorusią) granicę Unii Europejskiej. Województwo Podlaskie słynie z dziewiczej przyrody. Na jego terenie znajduje się Pojezierze Suwalskie, Bagna Biebrzańskie, Dolina Narwi, Puszcza Białowieska i Podlaski Przełom Bugu. Ale bogactwem tego regionu są też jego mieszkańcy. Polacy, Litwini, Białorusini, Tatarzy, katolicy, prawosławni, starowiercy oraz luteranie wywodzący się z polskiej reformacji żyją tu razem, od pokoleń. Nad drewnianymi domami zgodnie górują krzyże kościołów, kopuły cerkwi i półksiężyce meczetów. Takie pomieszanie narodowości i wyznań zdarza się tylko na pograniczu, jakim od wieków było Podlasie. Młodzi mieszkańcy województwa podlaskiego wyjechali do miast. We wsiach zostali jednak ich dziadkowie, którzy wciąż mieszkają w drewnianych domkach ustawionych karnie przy drodze (układ wielu tutejszych osad wywodzi się z XVI wieku). Modlą się w prawosławnych cerkwiach, których kopuły ciągną się od Krynek po Mielnik, mówią białoruską gwarą, ale zapytani o narodowość odpowiadają: ?My tutejsi?. Starowiercy, rosyjscy emigranci, którzy nie uznali reform w kościele prawosławnym, założyli suwalskie wsie Gabowe Grądy i Wodziłki. Można podziwiać ich świątynie ? molenny i zażyć kąpiel w ruskiej odmianie sauny, czyli bajni. Pomiędzy Puńskiem i Sejnami, leży z kolei Mała Litwa. Litwini są tu od XIII wieku, gdy przybyli kolonizować królewskie puszcze. W Bohonikach i Kruszynianach wciąż mieszka po kilka rodzin Tatarów (zaproszonych przez Jana III Sobieskiego), lecz w święta ściągają tu z całej Polski. W meczetach imam odprawia nabożeństwo, odwiedzane są cmentarze ? mizary, a podczas święta Kurban Bajram składa się rytualną ofiarę ze zwierząt. Choć na Podlasiu nie ma już Żydów, pozostały materialne ślady ich dawnej bytności: synagogi, mykwy, jatki i wzruszające odciski po mezuzach we framugach wielu budynków. W ich poszukiwaniu najlepiej pojechać do Tykocina, Krynek lub Sejn, gdzie o zachowanie żydowskiej (ale też polskiej, litewskiej, białoruskiej oraz cygańskiej) pamięci dbają ludzie z fundacji ?Pogranicze?.